પહેલું સુખ તે …

images

આમ તો આપણી જાણીતી કહેવત પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા બધા લોકો જાણતા જ હોય છે (જો કે તે માટે યોગ્ય કાળજી રાખીને શરીર અને મનને તંદુરસ્ત રાખવા માટેના નિયમોનું પાલન બહુ ઓછા લોકો કરે છે એ જુદી વાત છે). હવે આ કહેવતની આગળનાં બીજાં કયાં કયાં સુખની કલ્પના કરેલ છે તે બધાને ખબર હોતી નથી. તો ચાલો પહેલાં આપણે જોઈએ કે બીજાં કયાં કયાં સુખની કલ્પના આપણા ડાહ્યા અને અનુભવી પૂર્વજોએ કરેલી છે:   

પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા,  બીજું સુખ તે ઘેર દીકરા,

ત્રીજું સુખ તે કોઠીએ જાર,  ચોથું સુખ તે ગુણવંતી નાર. 

માણસ પાસે ગમે તેટલી દોલત, એશોઆરામ, માન-અકરામ, હોદ્દો, સત્તા અને પ્રતિષ્ઠા હોય પણ જો તેની તંદુરસ્તી સારી ના હોય, તો તેને બાકીનું બધું વ્યર્થ લાગે છે અને તેમાંના એક પણ કહેવાતા સુખની ચીજનો આનંદ તે લઇ શકતો નથી. આથી નિસંદેહ સત્ય છે કે પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા.

બીજા સુખની કલ્પના ઘેર દીકરા હોય તેવી છે. આ દીકરા શબ્દમાં દીકરીનો પણ સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત આ સંતતિ, દીકરો કે દીકરી, સુપાત્ર હોય એ બહુ જરૂરી છે. કારણકે નાલાયક અને કુપાત્ર એટલેકે કપાતર સંતતિ માબાપ માટે મોટા દુઃખનું કારણ બને છે. 

ત્રીજું સુખ તે કોઠીએ જાર, અર્થાત્ ઘરમાં ખાવા માટે પૂરતું અનાજ હોય, એટલે કે ખાવાપીવાની તકલીફ ના પડે એટલી સંપત્તિ કે આવક હોય. અહીં એક વસ્તુ નોંધવા લાયક છે કે કવિએ વધારે સંપત્તિની આકાંક્ષા કરી નથી. સુખી થવા માટે કે સુખી રહેવા માટે રોટી, કપડાં અને મકાનની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી થાય એટલી સંપત્તિ હોય તો તે પૂરતું છે.

ચોથા સુખમાં ગુણવંતી નાર એટલે કે સમજદાર પત્ની કે પતિની ઈચ્છા વ્યક્ત કરેલ છે. જો કે આ સુખને ચોથું સ્થાન મળ્યું છે તે સાથે હું સંમત નથી. મારી દ્રષ્ટીએ સમજદાર પત્ની કે પતિ મળે એ બીજા નંબરનું સુખ છે. સંતતિની વાત તો તે પછી આવે.

હવે મારે જે વાત કહેવાની છે તે પહેલા સુખ માટેની એટલે કે જાતે નર્યા રહેવા માટેની થોડીક ટીપ જ છે.

અત્યારે તમે કોઈ પણ છાપું કે મેગેઝીન હાથમાં લો, ટીવી પર થોડી ચેનલ આમતેમ ફેરવો, વોટ્સ એપ કે ફેસબુકના બેચાર મેસેજ જુઓ કે નેટ પર થોડું સર્ફિંગ કરો, તો તમને તંદુરસ્ત રહેવા માટેની કેટલીય ટીપ અને અગણિત નુસખા નજરે પડે જ છે. અરે, બેચાર માણસો ભેગા થઈને સામાન્ય વાતો જ કરતા હોય અને એમાં જો કોઈ બીમારીની વાત નીકળે તો દરેક જણ કોણ જાણે કેટલીય જાતની દવાઓ, ઊંટવૈદો અને નુસખાઓની ભલામણ કરી નાખે છે. તો પછી આ હાથવગા શંભુમેળામાં મારે થોડો ઉમેરો કરવાની કેમ જરૂર પડી, તેવો પ્રશ્ન સ્વાભાવિક રીતે તમને થાય જ. એટલે મારી પહેલી ફરજ એ છે કે આ બાબતનો ખુલાસો શરૂઆતમાં કરી લઉં.

પહેલી વાત એ છે કે મોટા ભાગના લોકો બીજાને સુખી કરવા માટે, ખાસ કરીને તંદુરસ્તીનું પહેલું સુખ બીજાને આપવા માટે એટલા બધા આતુર અને તત્પર હોય છે કે તેઓ કશું જોયા કે સમજ્યા વગર, કોઈ જાતની દાકતરી કે વૈદકીય લાયકાત કે અનુભવ વગર તેમજ કોઈ જાતની ચોકસાઈ કે ખરાઈ કર્યા વગર, માત્ર પોતાને ઘણું જ્ઞાન છે તેવું સિધ્ધ કરવા માટે આવા નુસખાઓની ભલામણ તરત જ કરી દેતા હોય છે. આ લોકો પોતાના માટે તો આ નુસખાઓનો અમલ કરતા નથી, એ નોંધવા જેવી હકીકત હોય છે. 

પૂરી ચોકસાઈ કર્યા વગર, આવી ભલામણનો અમલ કરીએ તો શું થાય, તે વાત એક જોકથી સમજીએ:

છગને મગનને પૂછ્યું: તારો બળદ માંદો પડ્યો ત્યારે તે શું કરેલું?

મગન: મેં તો તેને કેરોસીન પાયેલું.

છગને આ અધૂરી માહિતી મુજબ પોતાના બળદને કેરોસીન પાયું. એ પછી બળદ મરી ગયો. એટલે છગને મગનને જણાવ્યું કે કેરોસીન પીવરાવ્યા પછી તેનો બળદ તો મરી ગયો! ત્યારે મગને ચોખવટ કરી કે મારો બળદ પણ મરી ગયો હતો!    

બીજી વાત એ કે દાદીમાના કેટલાક (બધા જ નહિ) નુસખા અસરકારક અને અનુભવસિદ્ધ હોય છે, પરંતુ તે પણ દરેક વ્યક્તિને સરખી રીતે ફાયદો કરી શકતા નથી. કારણકે દવાની અસર થવા માટે વ્યક્તિની ઉંમર, પ્રકૃતિ, શરીરનો બાંધો, જીવનશૈલી, પ્રતિકારક શક્તિ, રોગની તીવ્રતા જેવાં કેટલાંય પરિબળ ભાગ ભજવે છે. ઉપરાંત આવી દવા કદાચ રોગના શરૂઆતના સ્ટેજમાં થોડોઘણો ફાયદો કરે, પણ રોગની તીવ્રતા વધી ગઈ હોય ત્યારે તેનો પ્રયોગ સલાહભર્યો ના કહેવાય. તદુપરાંત આવી દવાની સાથે યથાયોગ્ય ચરી (આહાર અને વિહારના અમુક નિયમો) પાળવી જરૂરી હોય છે. આથી નુસખાઓનો અમલ કરવો જ હોય તો ફક્ત યોગ્ય લાયકાતવાળા અને અનુભવી વ્યક્તિની ભલામણ પર જ ભરોસો કરવો જોઈએ એમ મારું માનવું છે. ફક્ત છાપામાં કે વોટ્સ એપ પર આવે, એટલા પરથી તેનો અમલ ના કરાય.

ત્રીજી વાત એ કે દાદીમાના નુસખા અને આયુર્વેદ બંનેમાં અતિશયોક્તિ ભરેલી પડી છે. વાસ્તવમાં હું આયુર્વેદનો મોટો ચાહક અને પ્રસંશક છું અને આયુર્વેદનું જ્ઞાન એ આપણા મહાન ઋષિઓ તરફથી સમગ્ર માનવસમાજને બહુ મોટી ભેટ છે તેમ દ્રઢપણે માનું છું. પરંતુ તેની એક આ નબળાઈ મારા ધ્યાનમાં આવી છે તો તેનો ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે તેમ મને લાગે છે. એક ઉદાહરણ આપીને જરા વિગતથી આ વાત સમજાવું:

દાદીમાના નુસખા, ઘરગથ્થુ ઉપચાર કે આયુર્વેદના કોઈ નિષ્ણાત વૈદનો લેખ હોય તેવું કોઈ પણ છાપું કે પુસ્તક ખોલશો, તો તેમાં હળદર કે હિંગ, કેળું કે કેરી, આમળાં કે અનાનસ, તુલસી કે તજ એવી કોઈ પણ ચીજને લગતું પ્રકરણ મળશે અને આ દરેક ચીજ શરદીથી માંડીને સનેપાત, ટીબીથી માંડીને ટાઈફોઈડ, ઉધરસથી લઈને ઊટાંટિયું અને કમળાથી લઈને  કેન્સર સુધીના તમામ રોગમાં કેટલો ફાયદો કરે છે તેનું લાંબુ લિસ્ટ જોવા મળશે!

અરે ભાઈ! દરેક ઘરમાં હાથવગી હોય અને દરેક લોકો સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ કરતા જ તેવી ચીજથી જો આટલા બધા રોગ મટી જતા હોય તો તો પછી આટલા બધા ડોક્ટર અને દવાખાનાઓની જરૂર જ ના પડી હોત ને! કદાચ અતિશયોક્તિ ભરેલું વર્ણન કરવાની નબળાઈને લીધે આયુર્વેદની સાચી અને સારી અસર પણ ઢંકાઈ જાય છે.       

હવે ઉપરની ચર્ચા મુજબ ફક્ત યોગ્ય લાયકાતવાળી અથવા અનુભવવાળી વ્યક્તિએ જ કોઈપણ રોગ, તેના ઉપચાર અને દવાના પ્રયોગ વિષે સલાહ આપવી જોઈએ. હવે હું આમાંની એક પણ શરત પૂરી કરતો નથી. તેથી મેં એવું નક્કી કર્યું છે કે મારે દવાના પ્રયોગ સિવાય ફક્ત કુદરતી ઉપચારને લગતી વાત જ કરવી અને જો દવા વિષે વાત કરવાની હોય તો ફક્ત અધિકૃત સંદર્ભમાંથી માહિતી લઈને અને તે સંદર્ભ  ટાંકીને તેમાં જણાવી હોય તેટલી જ વાત રજૂ કરવી.

આ બ્લોગ ગુજરાતી ભાષામાં બનાવવા પાછળ પણ એક એવી લાગણી અને વિચાર હતા કે મારાં મૌલિક લખાણો ઉપરાંત અન્ય ભાષાઓમાં, ખાસ કરીને અંગ્રેજી ભાષામાં રહેલ ઉત્તમ સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, કળા અને જ્ઞાન ગુજરાતીમાં ભાષાંતર કરીને અહીં રજૂ કરવાં, જેથી અંગ્રેજી ભાષા જાણતા ના હોય તેવા ગુજરાતી વાંચકો આ જ્ઞાનનો સહેલાઇથી લાભ લઇ શકે. તો આટલી પ્રસ્તાવના પછી તમારી સમક્ષ રજૂ કરું છું જાતે નર્યા રહેવા માટેની થોડી ટીપ્સ:        

તંદુરસ્તીને લગતા વિવિધ પ્રશ્નો મુજબ અલગ અલગ પ્રકરણ બનાવેલ છે,  જે માટે નીચેની લીંક પર ક્લિક કરવાથી જે તે પેજ પર જઈ શકાશે. 

૧) કબજીયાતનો ક… 

૨) શું તમારા લોહીમાં લોખંડ છે ?

૩) શું દવા વગર કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડી શકાય?

 

ડિસ્ક્લેમર:આ પેજ અને આ બ્લોગનાં બીજાં બધાં પેજમાં બતાવેલી ટીપ્સનો અમલ નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ લીધા પછી તેમજ તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ જ કરવો.
તમારો અભિપ્રાય, સલાહ-સૂચન અને અનુભવ બધાની સાથે વહેંચવા અહિ નીચે આપેલ "મારો અભિપ્રાય" કોલમમાં જણાવશો એવી આશા રાખું છું.
તો આ બ્લોગનાં અન્ય પેજની પણ મુલાકાત લેવા અને આપને જે તે લખાણ કેવું લાગ્યું તે દરેક પેજની નીચે આપેલ "મારો અભિપ્રાય" કોલમમાં જરૂરથી જણાવવા વિનંતી.   
જો તમને આ બ્લોગ પસંદ આવ્યો હોય તો તમારું ઇમેલ આઈડી અહીં રજીસ્ટર કરીને આ બ્લોગના ચાહક બનવા વિનંતી છે. જેથી કરીને  બ્લોગ પર જયારે જયારે નવી પોસ્ટ મુકાય ત્યારે આપને ઈમેલ દ્વારા જાણ થાય તેવી સુવિધા મળશે.  
મિત્રો, જો શક્ય હોય તો, આ બ્લોગનાં જે પેજ તમે વાંચો તેના પરનો તમારો અભિપ્રાય અને સલાહ-સૂચન દરેક પેજની નીચે આપેલ "મારો અભિપ્રાય"ના કોલમમાં આપવા વિનંતી છે. 

આપને જે પેજ પસંદ આવે, તે પેજને નીચેના ભાગમાં આપેલ લાઇક (like)ના બટન પર ક્લિક કરવા વિનંતી છે.  
દરેક પેજની આપની પસંદ અથવા નાપસંદ નીચે આપેલ "અહીં મૂલ્યાંકન કરો" કોલમમાં દર્શાવવા વિનંતી છે. 
જે પેજ તમને પસંદ પડે તેને વોટ્સ એપ, ફેસબુક, ટ્વીટર, ગુગલ+ અને અન્ય સોશિયલ મિડિયા ઉપર શેર કરવા વિનંતી છે.   

અવારનવાર અહીં મળતા રહેવાનું ભૂલશો નહી હોં !!

મુલાકાત બદલ આભાર,

તમારા સુંદર સ્વાસ્થ્ય માટેની શુભેચ્છાઓ સાથે, 

-સુરેશ ત્રિવેદી  

Advertisements

3 comments

મારો અભિપ્રાય

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s